Voedsel allergie – de feiten

De meeste mensen denken dat allergieën alledaags zijn en dat ongeveer een van de vijf mensen lijdt aan één of andere vorm van voedselallergie. Voedselallergie is in werkelijkheid echter veel zeldzamer; ongeveer één of twee van de honderd volwassenen heeft daadwerkelijk last van ongunstige reacties op voedsel (veroorzaakt door allergie).

Hoe zeldzaam allergische reacties op voedsel ook zijn, ze bestaan wel degelijk en kunnen zich op verschillende manieren manifesteren. De meest voorkomende symptomen worden hieronder beschreven. Als deze symptomen voorkomen in combinatie met de consumptie van een bepaald voedsel dan is het waarschijnlijk dat een individu een voedselallergie heeft.

Iedereen die denkt een voedselallergie te hebben dient contact op te nemen met de huisarts en een verwijzing te vragen voor een allergiekliniek.

Deze pagina’s bevatten informatie en links naar andere websites met bruibare informatie over:

• Wat een voedselallergie is;
• Hoe de diagnose voedselallergie gesteld wordt;
• Wat de belangrijkste allergene voedingsmiddelen zijn.

Symptomen van voedselallergie

Reacties op voedsel vinden meestal snel plaats, binnen een uur (soms zelfs in seconden) na consumptie, hoewel in sommige gevallen de reactie vertraagd kan zijn en tot vier uur na consumptie kan optreden.

• Huiduitslag, zoals netelroos kan verschijnen. Deze is in het algemeen kortdurend en verdwijnt binnen een paar dagen. Langer durende, chronische huidreacties (zoals schilferige vlekken) komen ook voor. Sommige van deze langer durende huidreacties worden atopisch eczeem genoemd.
• Een jeukende neus en ogen, niezen en een loopneus kunnen voortkomen evenals astmatische symptomen, zoals een piepende ademhaling, ademnood en hoesten. Deze symptomen komen niet vaak voor bij voedselallergieën.
• Jeuk en zwelling rond de lippen en mond kunnen voorkomen bij contact met een voedingsmiddel. Andere symptomen zijn misselijkheid, maag- of darmkrampen, zwellingen, overgeven en diarree.

Wat is voedselallergie?

Ons lichaam wordt beschermd tegen infecties door het immuunsysteem. Het produceert moleculen, antilichamen genoemd, die ziektekiemen die een infectie veroorzaken kan herkennen. Er zijn verschillende soorten antilichamen. Het antilichaam dat een allergische reactie veroorzaakt het IgE. Het wordt gedacht dat IgE moleculen normaal gesproken geproduceerd worden als reactie op infecties van parasieten, zoals die malaria veroorzaken. Het is op dit moment onduidelijk waarom sommige mensen IgE maken als reactie op andere stoffen, zoals pollen die leiden tot hooikoorts en sommige voedingsmiddelen wat leidt tot voedselallergie.

Het IgE werkt als een etiket en blijft kleven aan moleculen in voedsel of pollen die allergenen heten. Als iemand met een voedselallergie voor hem een verkeerd voedingsmiddel eet, dan hecht het IgE zich aan het allergeen, waardoor een allergische reactie op gang komt. Een van de meest voorkomende effecten die IgE veroorzaakt is de afgifte van histamine die de symptomen zoals netelroos of piepende ademhaling veroorzaakt.

Allergenen zijn meestal eiwitten en over het algemeen zijn er verschillende soorten allergenen in ieder voedingsmiddel. Het is onbekend waarom sommige eiwitten wel en andere geen allergenen zijn.

Voedselallergie of voedselintolerantie?

Er is een andere verzameling symptomen waar mensen last van kunnen hebben als ze bepaalde voedingsmiddelen eten, zoals hoofdpijn, spier- en gewrichtspijn en vermoeidheid die vaak bekend zijn als voedselintolerantie. Deze verzameling van symptomen is minder eenduidig gedefinieerd en wordt nauwelijks begrepen. Het is hierdoor moeilijker om voedselintolerantie te diagnosticeren dan klassieke allergie. Een uitzondering hierop is het gluten intolerantie syndroom ook wel bekend als coeliakie en lactose intolerantie. Coeliakie ontstaat als tarwe, gerst en rogge bevattende producten gegeten worden. Lactose, een suiker in melk kan intolerantie veroorzaken tegen melk in bepaalde individuen die niet in staat zijn dit af te breken. Lactose intolerantie is geen allergie, maar veroorzaakt sommige dezelfde symptomen als melk allergie, zoals maag krampen en diarree.

Meer informatie http://www.celiac.org

Anafylaxis

Een zeldzame allergische reactie die levensgevaarlijk kan zijn wordt anafylaxis genoemd. Deze reactie kan veroorzaakt worden door consumptie van zeer kleine hoeveelheden van een voedingsmiddel (een klein beetje is genoeg). De symptomen van deze reactie verschijnen meestal binnen minuten en duren meestal uren. Astma, huiduitslag, misselijkheid, overgeven en diarree zijn enkele van de symptomen die voor kunnen komen bij anafylaxis. Een niet vaak voorkomende vorm van deze aandoening kan veroorzaakt worden door het eten van een allergeen voedsel binnen twee tot drie uur na inspanning en wordt inspanning gerelateerde anafylaxis genoemd. Adequate toediening van adrenaline na het eten van een verdacht voedingsmiddel kan helpen bij het verminderen van levensbedreigende voorvallen.

Meer informatie http://www.anafylaxis.net

Hoe wordt de diagnose voedselallergie gesteld?

Als u een voedselallergie vermoed en u gaat naar een arts, hoe kan deze dan bepalen of u een voedselallergie heeft? De volgende informatie is opgesteld door David Reading (Engelse anafylaxis netwerk) en Kate Grimshaw (diëtiste van het Southhampton ziekenhuis die met patiënten met een voedselallergie werkt).

Mensen met een wetenschappelijke/ medische achtergrond kunnen http://www.foodallergens.info/consumers/diagnosis.html bekijken voor een meer gedetailleerde beschrijving van de diagnose van voedselallergie.

De diagnose van voedselallergie begint met een combinatie van het bekijken van de medische achtergrond van de patiënt, een medisch onderzoek en een test voor de aanwezigheid van IgE antilichamen. Dit laatste gebeurt door middel van een huid-prik-test (ook bekend als krasjestest) en bloedonderzoek.

De aanwezigheid van specifiek IgE leidt niet altijd tot symptomen. Daarom is het in sommige gevallen noodzakelijk om een provocatie onderzoek met het verdachte voedingsmiddel uit te voeren. Tijdens dit onderzoek wordt de patiënt aan het voedsel blootgesteld. Eerst door middel van aanraken, daarna door het nuttigen van oplopende hoeveelheden van het voedingsmiddel. Deze onderzoeken moeten in een ziekenhuis of kliniek uitgevoerd worden, waar eventuele ernstige reacties veilig kunnen worden behandeld.

Welke onderzoeken nodig zijn om een juiste diagnose te kunnen stellen is afhankelijk van het verleden van de patiënt, het voedsel waar het om gaat, de ernst van de symptomen en de beschikbaarheid van de benodigde diagnostische reagentia.

Alhoewel vooruitgang is geboekt bij de diagnose van voedselallergie bestaan er nog steeds veel beperkingen en zijn meer gevoelige testen noodzakelijk. De tekortkomingen van de huidige testmethoden kunnen het gebruik van onbewezen diagnose methoden aanmoedigen. Dit is echter een onwenselijke situatie die vermeden zou moeten worden.

Hoe kan voedselallergie onder controle gehouden worden?

Indien een voedselallergie of –intolerantie vermoed wordt, dan is een bezoek aan de huisarts de eerste stap die genomen dient te worden. De huisarts kan u doorverwijzen naar een allergie specialist die een correcte diagnose kan stellen (zoals eerder beschreven). Als de diagnose voedselallergie gesteld is, dan is vermijding van het betreffende voedsel essentieel. In sommige gevallen kan complete verwijdering van het betreffende voedsel uit het dieet gedurende één tot twee jaar resulteren in het verdwijnen van de klinische symptomen. Allergieën voor vis en pinda’s blijven meestal het hele leven.

Volledige vermijding van het voedsel is vaak moeilijk door de aanwezigheid van kleine hoeveelheden in commercieel geproduceerde voedingsmiddelen. Verbetering van de begrijpelijkheid van etiketten heeft geleid tot het beter kunnen beheersen van voedselallergieën. Gevallen van ondervoeding komen voor door het volgen van een verkeerd dieet door angst of gebrek aan kennis over de juiste voeding. Daarom is een juist dieet, opgesteld door een deskundige (meestal een diëtiste of voedingskundige) noodzakelijk. Het gegeven voedingsadvies zorgt ervoor dat het dieet een juiste voedingswaarde heeft (met het gebruik van voedinsgsupplementen indien nodig). Specifiek advies kan gegeven worden over welke voedingsmiddelen waarschijnlijk het allergie veroorzakende voedsel bevatten.

Soms worden voedselallergenen op etiketten vermeld met namen die de consument niet kent. Voorlichting aan de allergische patiënt is daarom essentieel, maar voorlichting alleen is niet voldoende voor het beheersen van de voedselallergie. In feite is deze voorlichting een begin. Gewapend met kennis kan de persoon met een voedselallergie voortdurend waakzaam zijn met betrekking tot wat hij eet.

Als er een indicatie is dat iemand over een voedselallergie heen gegroeid is, dan wordt een poging ondernomen om het betreffende voedsel op een veilige manier weer aan het dieet van de patient toe te voegen. Dit gebeurt door een zorgvuldige procedure in een omgeving waar eventuele ernstige reacties op een juiste manier behandeld kunnen worden (bijvoorbeeld in een ziekenhuis).

Het moet vastgesteld worden of het voedsel in alle vormen (bijvoorbeeld rauw, of gekookt) veilig is. Passend advies over wat opnieuw in het dieet geïntroduceerd kan worden moet gegeven worden door een deskundig persoon.

Voedselallergieën -zelfs in ernstige gevallen- is perfect te beheersen. Daarvoor is niet alleen medische begeleiding noodzakelijk, maar ook betrokkenheid van de patiënt om waakzaam te blijven en altijd de voorgeschreven medicijnen bij zich te dragen.

Allergene voedingsmiddelen

Er zijn een aantal voedselgroepen verantwoordelijk voor het veroorzaken van voedselallergieën. Onderstaande lijst geeft informatie over deze allergenen. De lijst van voedsel waarover allergieën bekend zijn is veel langer. Een uitgebreidere lijst is verkrijgbaar bij het Food Allergy Network http://foodallergy.org

Koemelk

Twee van de honderd kinderen jonger dan 1 jaar heeft last van koemelkallergie, de meest voorkomende vorm van voedselallergie bij kinderen. In het algemeen verliezen kinderen hun gevoeligheid voor koemelk als ze ouder worden. Negen van de tien kinderen zijn over hun allergie heen als ze drie jaar zijn. Het komt zelden voor dat volwassenen een koemelkallergie hebben.

De symptomen zijn vaak overgeven en diarree bij kinderen, waarbij 30 tot 50% ook een of andere huiduitslag heeft. Een klein aantal kinderen krijgt een anafylactische reactie op melk. Deze vorm van allergie duurt levenslang.

De belangrijkste allergenen in melk zijn het caseïne eiwit en het wei eiwit b-lactoglobuline. Mensen zijn meestal allergisch voor meer dan één soort melk eiwit.

De eiwitten in koemelk lijken veel op die in geiten- en schapenmelk en kunnen dezelfde soort reacties veroorzaken bij mensen met een koemelkallergie. Daarom kunnen geiten- en schapenmelk niet als vervanging gebruikt worden door mensen met een koemelkallergie.

Eieren

Allergie voor eieren komt meestal voor bij jonge kinderen, maar zelden bij volwassenen. Net als bij koemelkallergie kunnen kinderen met een allergie voor eieren over hun allergie heen groeien. Sommige kinderen lijden aan een ernstige vorm van eierallergie waar ze niet overheen groeien.

De belangrijkste eierallergenen zijn de eiwitten (proteinen) ovomucoide, ovalbumine en ovotransferrine die in het eiwit van een ei zitten.

De eieren van ander pluimvee, zoals eenden lijken veel op die van kippen en kunnen allergische reacties veroorzaken bij mensen met een eierallergie.

Vis en schaaldieren

Allergie voor schaaldieren is zeldzaam voor kinderen en komt meestal voor bij volwassenen. Reacties tegen vis komen zowel bij volwassenen als bij kinderen voor. Het voorkomen van zeevis en schaaldieren allergie is meer in landen waar deze meer gegeten worden.

Ernstige reacties, waaronder anafylaxis, komen vaker voor bij vis- en schaaldierenallergie.

Tijdens het koken worden de allergenen in vis en schaaldieren niet vernietigd. Het is zelfs zo dat sommige mensen allergisch zijn voor de gekookte vis, maar niet voor de rauwe vis.

De belangrijkste allergenen in vis zijn de eiwitten in het vlees, parvalbumines genoemd. Deze zijn vergelijkbaar in alle vissoorten. Daarom zijn mensen die allergisch zijn voor kabeljauw meestal ook allergisch voor vissen zoals heek, karper, snoek en wijting.

Allergenen in schaaldieren zitten meestal in het vlees en zijn onderdeel van de spieren. Bij schaaldieren zoals garnalen zijn allergenen ook in de schaal aangetroffen.

Fruit

In het algemeen zijn allergische reacties tegen groente en fruit mild en vaak blijven ze beperkt tot de mond. Daarom worden deze reacties ook wel oraal allergie syndroom (oas) genoemd en verschillen wel van de milde eerste symptomen van de ernstigere voedselallergieën.

De allergenen in groente en fruit lijken vaak op de allergenen in pollen. Dat verklaart waarom vier van de tien mensen met een pollen allergie ook allergisch zijn voor bepaalde fruitsoorten. Daarom hebben mensen met een allergie voor berkenpollen een grotere kans om allergisch te zijn voor appels.

Veel fruitallergenen worden vernietigd door het koken. Daarom is gekookt fruit vaak veilig om te eten door fruitallergische mensen.

Allergieën voor latex (zoals in doktershandschoenen) komen vooral bij artsen steeds vaker voor. Omdat veel van de latexallergenen op de allergenen in tropisch fruit, zoals bananen lijken kunnen deze mensen een allergische reactie krijgen bij blootstelling aan deze vruchten.

Groenten

Tot deze groep voedsel worden ook sojabonen en pinda’s gerekend. Pinda’s zijn één van de meest allergene voedselsoorten en veroorzaken vaak zeer ernstige reacties, waaronder anafylaxis. Een pinda allergie ontstaat tijdens de jeugd en duurt in de meeste gevallen levenslang.

Zowel pinda’s als sojabonen hebben meerdere allergenen die in het rauwe en gekookte product voor komen.

Pinda allergie kan zo ernstig zijn dat zelfs hele kleine hoeveelheden pinda een reactie kunnen veroorzaken. Bij sommige personen zijn de sporen van noten in olie of de kruisbesmetting via gebruiksvoorwerpen, zoals bestek al voldoende om een reactie te veroorzaken.

De belangrijkste allergenen in pinda’s en soja zijn de eiwitten die door het zaad gebruikt worden als voedselopslag om te kunnen groeien tot zaailing. Een van de allergenen in sojabonen lijkt veel op het belangrijkste allergeen van huisstofmijten, een veelvoorkomend allergeen uit de dagelijkse omgeving. Het is nog niet zeker of dit betekent dat er een verband bestaat tussen stofallergie en soja-allergie.

Boomnoten

Deze groep bevat echte boomnoten, zoals de Braziliaanse noot, hazelnoten, walnoten en pecannoten. Alhoewel ze niet zo uitgebreid bestudeerd zijn als pinda’s zijn er aanwijzingen dat boomnoten symptomen kunnen veroorzaken die net zo ernstig kunnen zijn en soms fataal.

Kinderen die gevoelig raken voor boomnoten blijven dit hun hele leven.

Hazelnoot- en amandelallergieën lijken meer op de allergieën die mensen hebben voor fruit en worden in verband gebracht met pollenallergieën.

Notenallergenen kunnen zowel vernietigd worden door, als resistent zijn tegen verhitting. Het wordt gedacht dat roosteren zelfs de vorming van nieuwe allergenen kan veroorzaken.

De allergenen kunnen de opslag eiwitten van de kiem zijn of andere moleculen die ook in pollen aangetroffen worden.

Granen

Zowel volwassenen als kinderen lijden aan tarweallergie. Het blijkt vooral in verband gebracht te worden met lichamelijke inspanning gerelateerde anafylaxis.

Hoe meer granen (tarwe, rogge, gerst, haver, maïs of rijst) iemand eet, hoe groter de kans dat deze persoon een allergie ontwikkelt. Daarom komt een rijstallergie vaker voor in bevolkingen waar veel rijst gegeten wordt.

Opslageiwitten voor de kiem (zoals tarwe gluten) en andere eiwitten die aanwezig zijn in graan om het te beschermen tegen schimmels en bacteriën, blijken belangrijke allergenen te zijn.